Park Stołeczny, Arsacjusz Arped, 12.08.2018 r. o 19:08
Prawo samorządu terytorialnego — wydanie poprawione i uzupełnione

Artykuł został oznaczony jako Artykuł na Medal.
Przedmowa

Wydanie stanowi źródło niezbędnej wiedzy dla osób, które na co dzień mają styczność z prawem samorządowym. Artykuł — w stosunku do poprzedniego — został wzbogacony i uzupełniony m.in. o zagadnienia dotyczące odpowiedzialności prowincji jako osób prawnych, nadzoru nad samorządem terytorialnym i ochrony różnych podmiotów przed jego działalnością. Na końcu umieszczono tablice dotyczące najważniejszych zagadnień ustrojowych szczególnie mi bliskiego Konsulatu Sclavinii. Życzę przyjemnej lektury.

Zastosowane skróty:

Konstytucja — Konstytucja Księstwa Sarmacji dnia 24 stycznia 2011 r. (Dz. P. poz. 8360)
KS — ustawa z dnia 26 października 2010 r. — Kodeks Sprawiedliwości (Dz. P. poz. 5833)
KC — ustawa z dnia 7 listopada 2004 r. — Kodeks Cywilny (Dz. P. poz. 67)
KppTK — ustawa z dnia 4 lutego 2017 r. — Kodeks postępowania przed Trybunałem Koronnym (Dz. P. poz. 9186)
u.e.s.i.n. — ustawa z dnia 23 maja 2018 r. o edukacji sarmackiej i instytucjach nauki
(Dz. P. poz. 10113)
Mała Konstytucja — Mała Konstytucja z dnia 22 marca 2018 r. (Dz. P. poz. 9990)
Ordynacja wyborcza — Dekret Konsula z mocą ustawy z dnia 22 marca 2018 r. — Ordynacja wyborcza (Dz. P. poz. 9991)
Kodeks Ziemski — ustawa z dnia 17 lutego 2018 r. — Kodeks Ziemski (Dz. P. poz. 9899)

tGKjrB3k.png

Konstytucyjne podstawy ustroju samorządu terytorialnego

Prowincje — w myśl Konstytucji — są jednostkami samorządu terytorialnego. Akt zasadniczy reguluje ustrój samorządu, a ponadto wskazuje, który organ władzy publicznej jest upoważniony do reprezentowania prowincji na zewnątrz. Należy podkreślić, że akt zasadniczy — zgodnie z zasadą hierarchii źródeł prawa wyrażoną w art. 2 Konstytucji — jest podległy względem m.in. ustaw i rozporządzeń.

Prowincjom przyznano kompetencje, dzięki którym mogą, niezależnie od państwowego aparatu centralnego, sprawować władztwo nad własnym terytorium. Jednostki samorządu terytorialnego mają prawo do:

— powoływania i odwoływania funkcjonariuszy publicznych,
— tworzenia i znoszenia instytucji publicznych oraz normowania ich zadań,
— stanowienia i egzekwowania przepisów porządkowych,
— zarządzania własnymi stronami internetowymi oraz miejscami publicznymi,
— gospodarowania własnym majątkiem,
— ustalania nazw geograficznych oraz nadawania nazw miejscom publicznym,
— ustanawiania własnych symboli i odznaczeń,
— podejmowania, w porozumieniu z Księciem Sarmacji, współpracy z innymi mikronacjami lub ich samorządami terytorialnymi,
— kierowania zapytań do członków Rady Ministrów.

Konstytucja przewiduje, że ustawa może normować zasady korzystania przez prowincje z powyższych praw. Jedną z kompetencji — a mianowicie do powoływania i odwoływania funkcjonariuszy publicznych — dookreśla bezpośrednio sama ustawa zasadnicza:

Wyłącznie obywatele sarmaccy mają prawo do sprawowania funkcji publicznych (art. 3 ust. 3 Konstytucji).

Kolejny przykład takiego unormowania możemy znaleźć w Kodeksie Sprawiedliwości:

Prowincja może zabronić na swoim terytorium pod karą więzienia do 7 dni lub karą grzywny do 10 tysięcy libertów także innych czynów [tj. nieokreślonych przez Kodeks Sprawiedliwości – przyp. red.] (art. 44 ust. 3 KS).

Karę grzywny za czyn zabroniony przez prowincję lub popełniony w jej miejscu publicznym wymierza się na rzecz prowincji (art. 44 ust. 4 KS).

Do stanowienia i egzekwowania prowincjonalnych przepisów porządkowych powrócimy w jednym z kolejnych rozdziałów.

Korzystanie z praw publicznych w prowincji może być uzależnione od czynników enumeratywnie wymienionych w art. 36 Konstytucji:

— okresu zamieszkania w prowincji,
— spełniania określonego ustawą kryterium aktywności,
— spełnienia określonego prawem miejscowym obowiązku podatkowego,
— złożenia określonego prawem miejscowym ślubowania,
— posiadania tytułu arystokratycznego lub szlacheckiego.

W tym miejscu należy zastanowić się, czym są prawa publiczne. Ich posiadanie — zdaniem autora — oznacza posiadanie biernego i czynnego prawa wyborczego do organu władzy publicznej, o którym mowa w art. 34 ust. 2 Konstytucji, oraz organu przedstawicielskiego ustanowionego przepisami miejscowymi, a także prawo do pełnienia funkcji w organach samorządu lub instytucjach publicznych przezeń powołanych.

Konstytucja dopuszcza możliwość zlecenia prowincji zadań publicznych. Mowa tutaj m.in. o zadaniach zleconych z zakresu administracji rządowej służących zaspokojeniu zbiorowych potrzeb społeczeństwa. Zgodnie z tym przepisy ustawy mogłyby przykładowo upoważnić funkcjonariuszy samorządowych do dokonywania zmian w profilach obywateli danej prowincji, zastępując niejako pracowników Korpusu Administracji Rządowej.

tGKjrB3k.png

Ochrona praw prowincji

Przepisy w sposób szczególny chroniące praw samorządów zostały dodane do Konstytucji ustawą z dnia 13 kwietnia 2016 r. o obronie praw obywateli i prowincji. Na ich mocy Książę jest zobowiązany, na wniosek co najmniej połowy prowincji, niezwłocznie zarządzić referendum w sprawie zmiany Konstytucji dokonanej przez Sejm w drodze ustawy, jeżeli ustanawia ona, zmienia lub uchyla przepis dotyczący prowincji.

Co więcej, określono, że przepis ustawy ustanawiający, zmieniający lub uchylający przepis Konstytucji dotyczący prowincji wchodzi w życie nie wcześniej niż po upływie dwóch tygodni od dnia ogłoszenia. Celem wprowadzenia minimalnego vacatio legis w takich przypadkach jest umożliwienie zainteresowanym zapoznanie się z nowymi regulacjami i dokonanie ewentualnych zmian w dotychczasowych lokalnych przepisach.

tGKjrB3k.png

Nadzór nad samorządem terytorialnym

Jedną ze stron stosunku w sferze prawa publicznego jest organ państwa lub samorządu terytorialnego, zaś drugą — władczo podporządkowany obywatel. Niekiedy może dojść do sytuacji, że na skutek niewłaściwego postępowania zostaje on pokrzywdzony. Dlatego państwo, realizując normę-zasadę wysłowioną w art. 1 ust. 2 Konstytucji („Księstwo Sarmacji […] otacza opieką obywateli”), ustanawia Trybunał Koronny jako podmiot kontrolujący działalność organów władzy publicznej oraz zgodność aktów normatywnych z aktami wyższego rzędu. Organy prowincji należy niewątpliwe uznać za organy władzy publicznej, gdyż zostały wyposażone przez ustawodawcę we władztwo publiczne, czyli zdolność do kształtowania prawa wiążącego obywateli i inne podmioty.

Należy jednak zwrócić uwagę, że na mocy art. 32c Konstytucji Trybunałowi Koronnemu nadano nie tylko uprawnienia kontrole, lecz również nadzorcze. Różnica między nimi jest znamienna. Kontrola jest pojęciem węższym niż nadzór. Kontrola ma na celu wyłącznie sprawdzić działalność danego podmiotu — w jej wyniku nie wyciąga się żadnych konsekwencji. Organ nadzorujący ma natomiast środki władcze, dzięki którym może wpływać na organ nadzorowany. Poniższa grafika przedstawia środki nadzorcze przyznane Trybunałowi przez Konstytucję.

G07WN9rL.png


Na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 lutego 2017 r. — Kodeks postępowania przed Trybunałem Koronnym (Dz. P. poz. 9186) postępowanie sądowe w sprawie kontrolnej może wszcząć z urzędu przewodniczący Trybunału. Uczestnikiem takiego postępowania jest wyłącznie organ lub przewodniczący organu władzy publicznej będącego przedmiotem kontroli.

Należy dodać, że obywatel ma możliwość złożyć zawiadomienie o wystąpieniu nieprawidłowości w działalności organu władzy publicznej. Przewodniczący Trybunału jest związany taką informacją – ma obowiązek zbadać, czy nie zachodzi potrzeba kontroli działalności wskazanego organu. W ciągu siedmiu dni albo wszczyna postępowanie kontrolne, albo udziela odmownej odpowiedzi na zawiadomienie.

Najbardziej dolegliwym środkiem nadzoru, który może zastosować Trybunał Koronny w wyniku postępowania kontrolnego, jest złożenie z urzędu członka organu, który przyczynił się do rażącego naruszenia prawa. Zastosowanie tego zwrotu niedookreślonego („rażące naruszenie”) zapewnia elastyczność prawa, dając podmiotowi stosującemu prawo pewną swobodę decyzyjną. Powzięcie opisywanego środka nadzorczego powinno być poprzedzone szczególnie wnikliwą analizą Trybunału.

tGKjrB3k.png

Przepisy porządkowe

Prowincjonalne przepisy porządkowe są wydawane na podstawie generalnego upoważnienia zawartego w art. 35 ust. 1 pkt 3 Konstytucji. Kodeks Sprawiedliwości, dookreślając tę kompetencję, stwierdza, że sankcją za naruszenie przepisów porządkowych może być kara więzienia do 7 dni lub kara grzywny do 10 tysięcy libertów.

Przepisy o charakterze porządkowym powinny być sformułowane w sposób jasny i wyczerpujący, nie pozostawiając zbyt dużego luzu decyzyjnego poprzez stosowanie klauzul generalnych.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału Koronnego z dnia 26 czerwca 2016 roku: „[p]o drugie, katalog czynów podlegających karze porządkowej musi być jasno określony i nie poddający się łatwej nadinterpretacji. »Działanie na szkodę« prowincji stanowi klauzulę generalną, która może być interpretowana dowolnie, a tym samym nie spełnia warunku dobrej legislacji”.

Należy nadmienić, że przepisy porządkowe nie mogą ingerować w konstytucyjnie zagwarantowane wolności i prawa obywatelskie. Pozbawienie lub ograniczenie wolności może nastąpić tylko na zasadach i w trybie określonych w ustawie.

Orzekając w sprawie przepisów porządkowych, Trybunał Koronny poruszył ważną kwestię interpretacji wolności do przemieszczania się w obrębie państwa zapisanej w art. 40 ust. 1 pkt 6 Konstytucji.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału Koronnego z dnia 11 sierpnia 2016 roku: „Trybunał Koronny rozważał naruszalność wolności do przemieszczania się. Wolność do przemieszczania się, w kontekście mikronacyjnym, w ocenienie Trybunału polega na możliwości swobodnego i nieskrępowanego dostępu do miejsc publicznych Księstwa Sarmacji oraz na możliwości pełnego dostępu do funkcjonalności oferowanych przez infrastrukturę tych miejsc publicznych. Co za tym idzie przez wolność do przemieszczania się w kontekście przepisu Ustawy Przedmiotowej [tj. projektu ustawy o zmianie ustawy o obywatelstwie teutońskim przedstawionego przez wnioskodawcę – przyp. red.] należy rozumieć nie tylko możliwość czytania miejsc publicznych Królestwa Teutonii, ale także możliwość korzystania z ich funkcjonalności, w tym możliwość wypowiadania się w ramach mechanizmów oferowanych przez infrastrukturę informatyczną tych miejsc”.

tGKjrB3k.png

Prowincja jako podmiot prawa cywilnego

Prowincje — zgodnie z art. 50 KS — są osobami prawnymi, wobec czego zajmują istotne miejsce w prawie cywilnym. Konieczne będzie wyjaśnienie niektórych pojęć.

1. Prawo cywilne jako gałąź prawa

Normy systemu prawnego można podzielić na dwa duże zbiory: prawo publiczne — mające na celu ochronę interesu publicznego — oraz prawo prywatne, które charakteryzuje się autonomicznością podmiotów, co między innymi oznacza, że żadna ze stron nie jest sobie władczo podporządkowana. Jedną z gałęzi prawa prywatnego jest prawo cywilne.

2. Prawo podmiotowe i stosunek cywilnoprawny

Prawem podmiotowym, najprościej mówiąc, nazywamy występujący w stosunku cywilnoprawnym zespół uprawnień przyznanych podmiotowi prawa. Prawo podmiotowe chroni interesy podmiotów prawa.

Stosunek prawny to rodzaj stosunku społecznego między podmiotami prawa, który jest regulowany normami prawnymi. Stosunek cywilnoprawny jest szczególnym rodzajem stosunku prawnego. Elementami stosunku cywilnoprawnego są: podmioty posiadające zdolność prawną (osoby fizyczne i prawne oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym na mocy ustawy nadano zdolność prawną – tzw. „ułomne osoby prawne”) oraz treść, poprzez którą rozumie się wzajemnie skorelowane prawa i obowiązki.

3. Osoby fizyczne, osoby prawne i „ułomne osoby prawne”

Pojęcie osoby fizycznej pojawia się jedynie w ustawie z dnia 24 czerwca 2018 roku o promocji płodności („Rolę mentora może wykonywać osoba fizyczna bądź instytucja nauki”). Nie ulega jednak wątpliwości, że osoba fizyczna jest podmiotem prawa w Księstwie Sarmacji. Kodeks Sprawiedliwości reguluje na przykład prawa wierzyciela i obowiązki dłużnika. Do nawiązania stosunku cywilnoprawnego między wierzycielem a dłużnikiem może dojść poprzez zawarcie umowy. Jak wyjaśniono wyżej, jednym z elementów każdego stosunku cywilnoprawnego jest podmiot posiadający zdolność prawną. Kodeks Sprawiedliwości wskazuje expressis verbis, kto jest osobą prawną, a wśród nich nie można wyróżnić „zwykłych mieszkańców”. Wobec tego, siłą rzeczy, muszą należeć do osobnej grupy — osób fizycznych. Osobą fizyczną w prawie Księstwa — zdaniem autora — jest każda osoba zarejestrowana w państwowym systemie informatycznym „DSG”.

Według art. 50 KS osobami prawnymi są Korona, Książęce Siły Zbrojne i prowincje. „Korona” lub „prowincja” nie może jednak samodzielnie podjąć jakichkolwiek działań, bo jest tworem abstrakcyjnym. Z pomocą przychodzi teoria organów osoby prawnej, według której osoby prawne działają poprzez swoje organy. Wobec tego: Koronę reprezentuje Kanclerz, prowincję — namiestnik, zaś Książęce Siły Zbrojne — Hetman Wielki.

Warto również wspomnieć o jednostkach organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, zwanych potocznie „ułomnymi osobami prawnymi” (coraz częściej odchodzi się od tego określenia). Takie jednostki nie są osobami prawnym, jednak ustawowo nadano im zdolność prawną — możność do bycia podmiotem praw i obowiązków w prawie cywilnym.

Ułomnymi osobami prawnymi możemy nazwać instytucje nauki funkcjonujące zgodnie z ustawą z dnia 23 maja 2018 r. o edukacji sarmackiej i instytucjach nauki. Ustawodawca nadał im niezbędną do zawierania umów z Koroną zdolność prawną.

Członkowie Rady Ministrów mogą zawierać umowy z instytucjami nauki dotyczące realizacji zadań publicznych z zakresu edukacji i nauki (art. 4 ust. 5 u.e.s.i.n.).

Należy wyjaśnić, że instytucje stają się instytucjami nauki dopiero po dokonaniu akredytacji przez Radę Nauki.

Prowincje, dzięki wyposażeniu przez ustawodawcę w osobowość prawną, mogą na przykład nabywać prawa majątkowe lub być stroną umów. Konsulat Sclavinii wykorzystał swoje uprawnienia do zawierania umów użytkowania wieczystego z użytkownikami Systemu Ewidencji Gruntów.

Odpowiedzialność cywilna prowincji

Odpowiedzialność deliktową (ex delicto) prowincji ustanawia art. 47 ust. 1 KS, według którego „[k]to z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Przepis zdania poprzedzającego stosuje się odpowiednio do osób prawnych”. Nie jest to nowa regulacja w sarmackim prawie. Już Kodeks cywilny z dnia 7 listopada 2004 roku przewidywał tę formę odpowiedzialności:

Jednostka samorządu terytorialnego obowiązana jest do naprawienia szkody wyrządzonej z winy jej funkcjonariusza przy wykonywaniu powierzonej mu czynności (art. 25 ust. 1 KC).

Jednostka samorządu terytorialnego obowiązana jest do naprawienia szkody wyrządzonej przez jej funkcjonariusza przy wykonywaniu powierzonej mu czynności także wtedy, gdy wymagają tego dobre obyczaje (art. 25 ust. 2 KC).

Jedną z przesłanek powstania odpowiedzialności cywilnej prowincji niewątpliwie musi być istnienie związku przyczynowego między działalnością prowincji a powstaniem szkody. Zdaniem autora prowincja odpowiada nie tylko za szkody wyrządzone przy sprawowaniu władzy publicznej (sfera imperium), ale także za szkody związane ze sferą dominium (niewładczą), głównie gospodarczą.

Naprawienie szkody, na podstawie art. 47 ust. 3 KS, następuje według wyboru poszkodowanego: poprzez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej albo restytucję, czyli przywrócenie stanu poprzedniego. Należy jednak podkreślić, że roszczenie ogranicza się jedynie do świadczenia w pieniądzu, jeżeli przywrócenie stanu poprzedniego pociągnęłoby nadmierne trudności dla zobowiązanego.

tGKjrB3k.png

Tablica 1. — Senat jako konstytucyjny organ Konsulatu Sclavinii

9By0UnMc.png


Tablica 2. — instytucja referendum prowincjonalnego według Małej Konstytucji

2Py06hOu.png



Tablica 3. — utrata urzędu (wygaśnięcie mandatu) w rozumieniu przepisów prowincjonalnych Konsulatu Sclavinii

yFR3lA3Y.png
Serduszka
15 440,00 lt
Ten artykuł lubią: Cudzoziemiec, Artur Kardacz von Hohenburg , Ignacy Urban de Ruth, Remigiusz Lwowski von Hochenhaüser, Andrzej Fryderyk, Erik Otton von Hohenburg, Konrad Jakub Arped-Friedman, Michaił von Hippogriff-Vovkulak, Peter West, Stanisław Mostowicki, Zbyszko Gustolúpulo, Severin von Verwaltung.
Komentarze
Szymon de Canterville
Ale to źle, czy dobrze?
Odpowiedz Permalink
Cudzoziemiec
Wspaniałe opracowanie! Czapki z głów.
Odpowiedz Permalink
Szymon de Canterville
*korona z głowy xd
Odpowiedz Permalink
Ignacy Urban de Ruth
**mitra
Odpowiedz Permalink
Ludwik Tomović
Szkoda że nie ma jakiego PDF czy mobi :/
Odpowiedz Permalink
Remigiusz Lwowski von Hochenhaüser
W wolnej chwili spróbuję przeczytać, na razie mogę stwierdzić, że wygląda bardzo mądrze ;D
Odpowiedz Permalink
Andrzej Fryderyk
@LudwikTommo http://anglov.teutonia.one.pl/.sandbox/sarmacja_org.pdf – mam nadzieję że pomogłem!
Odpowiedz Permalink
Severin von Verwaltung
Skandaliczny byłby fakt, gdyby ten artykuł nie był medalowy :). Wspaniała praca.
Odpowiedz Permalink

Musisz się zalogować, by móc dodawać komentarze.